Wytyczne dla nauczycieli dotyczące umiejętności cyfrowych i zwalczania dezinformacji

Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej – działanie 7

Środowisko informacyjne w przestrzeni cyfrowej ma złożoną strukturę. Na to, co młodzi ludzie widzą w internecie, wpływają algorytmy, bańki informacyjne i kabiny pogłosowe. Jednocześnie coraz powszechniejsza dezinformacja i coraz większa ilość szkodliwych treści godzi w demokrację i negatywnie wpływa na indywidualne postawy.

Dlatego tak ważne są umiejętności cyfrowe, a kluczową rolę w ich podnoszeniu odgrywa kształcenie i szkolenie.

Wytyczne: praktyczne wsparcie dla nauczycieli

Komisja opublikowała pierwszą wersję wytycznych w 2022 r. 

Są one przeznaczone dla nauczycieli pracujących w szkołach na poziomie podstawowym i średnim, którzy mają niewielkie doświadczenie w zakresie umiejętności cyfrowych i dezinformacji lub nie mają go wcale.

Wytyczne zapewniają praktyczne wsparcie, które można wykorzystać na co dzień w klasie, w tym:

• praktyczne wskazówki, jak ocenić umiejętności cyfrowe
• słowniczek pojęć i plany lekcji na temat myślenia krytycznego, cyberprzemocy i generatywnej sztucznej inteligencji
• omówienie niektórych kwestii związanych z pedagogiką cyfrową i skalą dezinformacji
• rady, jak prowadzić dyskusję dotyczącą zwodniczych treści i kontrowersyjnych tematów.

Co obejmuje aktualizacja

W zaktualizowanej wersji (z 2026 r.) odzwierciedlenie znalazły niedawne zmiany w świecie cyfrowym. Obejmuje ona informacje na temat:

• generatywnej sztucznej inteligencji i jej związku z dezinformacją
• korzystania z mediów społecznościowych i roli influencerów
• wczesnego identyfikowania fałszywych treści (przygotowanie uczniów do rozpoznania manipulacji, zanim zostaną z nią skonfrontowani)
• a także szczegółowe plany lekcji i zaktualizowany słowniczek
• oraz zalecenia dla kadr kierowniczych szkół i decydentów.

Jak korzystać z wytycznych w klasie

Wytyczne pomogą Ci:

• lepiej zrozumieć zjawisko dezinformacji, w tym jej ostatnie formy, oraz poznać sposoby jej zwalczania w klasie
• oswoić się z kluczowymi, aktualnymi definicjami i pojęciami w dziedzinie umiejętności cyfrowych i dezinformacji
• podnieść umiejętności cyfrowe u uczniów, tak aby stali się świadomymi obywatelami cyfrowego świata
• zapoznać się z pomysłami, jak oceniać uczniów w tej dziedzinie i jak oceniać inicjatywy na rzecz szerzenia umiejętności cyfrowych w szkole.

Dlaczego potrzebne są wytyczne

Ostatnie badania europejskie wskazują na wyraźne luki w umiejętnościach cyfrowych osób młodych oraz duże oczekiwania wobec systemów edukacji.

Poziom umiejętności cyfrowych uczniów

• 43 proc. 14-latków nie osiąga podstawowego poziomu umiejętności cyfrowych (ICILS, 2023).

Kontakt z dezinformacją w sieci

• 76 proc. młodych ludzi twierdzi, że w ostatnim tygodniu miało kontakt z dezinformacją lub fałszywymi informacjami (ankieta Parlamentu Europejskiego przeprowadzona wśród młodzieży, 2024)
• tylko 36 proc. młodych ludzi w UE sprawdza, czy informacje opublikowane w internecie są prawdziwe (Eurostat, 2024).

Oczekiwania opinii publicznej

Z badania Eurobarometr Flash z 2025 wynika, że:

• 8 na 10 respondentów uważa, że umiejętności cyfrowe i umiejętności korzystania z mediów pomagają im chronić się przed dezinformacją online
• 9 na 10 respondentów jest zdania, że aby pomóc uczniom rozpoznać dezinformację, nauczyciele powinni mieć odpowiednie do tego celu umiejętności.

Podstawowe umiejętności cyfrowe

W ramach przeprowadzonych przez Komisję Europejską konsultacji publicznych w sprawie Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej stwierdzono, że trzy podstawowe umiejętności cyfrowe to:

• odróżnienie faktów od nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji
• radzenie sobie z przeciążeniem cyfrowym
• bezpieczne poruszanie się po internecie.

Finansowanie

To działanie jest dofinansowywane z unijnego programu Erasmus+.